نقد و بررسی چالش‌های نظری «گفتمان حقوق بشر معاصر» با اندیشه‌ی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

«حقوق بشر» به عنوان حقوق ذاتی و سلب‌ناشدنی انسان، ریشه‌ در نظریه حقوق طبیعی و به‌تعبیر دقیق‌تر، قانون طبیعی دارد که پیشینۀ آن، به دوران باستان (هراکلیت، سقراط، افلاطون، ارسطو) و به‌ویژه فیلسوفان رواقی مانند سیسرون، می‌رسد. «حقوق طبیعی» در دوران کلاسیک و میانه، از منشأ متافیزیکی و الهی برخوردار بود. این نظریه‌ اما در قرون 17 و 18م توسط فیلسوفان حقوق طبیعی، هم‌چون هابز، لاک روسو، منتسکیو و نیز گروسیوس، صورت عرفی و لیبرال، پذیرفت و جای خود را به نظریۀ «قرارداد اجتماعی» داد. از این دوره به بعد، این «قرارداد اجتماعی» است که به‌ویژه در پارادایم پوزیتیوسم حقوقی، مبنای حقوق بشر، شمرده می‌شود. حقوق بشر، مبتنی بر مبانی فکری جهان‌بینی لیبرال و پارادایم مدرنیته است. این پارادایم، برخاسته از آراء فیلسوفان بزرگ سده‌های 16تا 18میلادی است. مفاهیم مرکزی «اعلامیۀ جهانی حقوق بشر» که در ماده نخست آن، تبلور یافته و نقش مبانیِ تئوریکِ این گفتمان را ایفا می‌‌نند، عبارتند از: «عقل»، «کرامت»، «آزادی»، «برابری» و «برادری». این مفاهیم، به‌مثابۀ مفاهیم بنیادین حقوق بشر، در این مقاله مورد واکاوی و تحلیل قرار گرفته‌اند. مطالعۀ حقوق بشر معاصر از منظر اندیشه‌ی اسلامی، برخی از چالش‌های نظری آن را پدیدار می‌کند. این چالش‌ها، به‌ویژه در تلقی و تفسیر مفاهیم کانونیِ عقل، آزادی، برابری و کرامت که در این نوشتار، بررسی شده‌اند؛ بیشتر نمایان است. زیرا اسلام، از مفاهیم آزادی، عقل، کرامت و برابری، تحلیل خاص خود را دارد و رویکرد سکولاریستی و لیبرالیستی حقوق بشر معاصر را به‌پرسش می‌گیرد. اما گفتمان «حقوق بشر»، به‌رغم نقایص و نارسایی‌های که دارد؛ تنها گفتمان غالبِ جهان مدرن و پسامدرن است که از نیمه‌ی دوّم قرن بیستم تا به حال، از اجماع و مقبولیت کم‌نظیر بین‌المللی، برخوردار گشته است. متد تحقیق، تحلیلی-توصیفی است و مقاله، به روش کتابخانه‌ای، گردآوری شده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Critique of the Contemporary Human Rights Discourse Theoretical Challenges to Islamic Thought

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hanif Taheri
  • Hamed Jalali
چکیده [English]

Human rights, as inherent and inalienable human rights, have their roots in the theory of natural law and, more precisely, natural law, which goes back to ancient times (Heraclitus, Socrates, Plato, Aristotle), and in particular Stoic philosophers such as Cicero. The "natural rights" of classical and medieval times had metaphysical and divine origin. But in the 17th and 18th centuries, this theory was adopted by philosophers of natural law, such as Hobbes, Locke Rosso, Montesquieu, as well as by Grossius, and adopted the "social contract" theory. From this period onwards it is the "social contract" which is considered the basis of human rights, especially in the legal positivist paradigm. Human rights are based on the intellectual foundations of liberal worldview and the paradigm of modernity. This paradigm derives from the ideas of the great philosophers of the 16th and 18th centuries. The central concepts of the Universal Declaration of Human Rights, which are crystallized in the first article and serve as the theoretical foundations of this discourse, are: "reason", "dignity", "freedom", "equality" and "brotherhood". These concepts, as fundamental human rights concepts, have been analyzed in this article. The study of contemporary human rights from the perspective of Islamic thought poses some of its theoretical challenges. These challenges are particularly evident in the interpretation of the focal concepts of reason, freedom, equality, and dignity examined in this paper. Because Islam has its own analysis of the concepts of freedom, reason, dignity and equality, it calls for a secularist and liberalist approach to contemporary human rights. The human rights discourse, but despite its shortcomings, is the only dominant discourse in the modern and postmodern world that has enjoyed unparalleled international consensus since the second half of the twentieth century. The research method is analytical-descriptive and the article is collected by library method.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • human rights
  • Natural Rights
  • Social Contract
  • Liberalism
  • Freedom
  • dignity
  • Reason
  • Equality
  • Islamic Thought